ننګيار ناآشنا

رښتيا پال صيب به تاسو پېژنئ او يا به يې نه پېژنئ، ولې زه يې چې څومره پېژنم په رښتيا چې رښتيا پال دئ که د ځينو خلکو تخلصونه د هغوى له عمل او شخصيت سره ډډه نه لګوي نو دا بېله خبره ده خو د رښتيا پال صيب په باب بيا داسې نه ده، ځکه هره خبره يې په رښتيا وي او له دروغو نه سخته کرکه لري. دى وايي چې د مسلمان لپاره دروغ ويل په شرعي ګناه برسېره، سخته اخلافي ګناه هم ده او بايد مسلمان هېڅکله دروغ ونه وايي، لا چې د بل چا دروغو ته هم غوږ ږدي.

په دې رښتيا ويلو د رښتيا پال صيب حال هم دې حد ته رسېدلى چې اوس يې په خپل کور کې هم ځاى نشته، کلي او کليوالو خو لا مخکې ځواب ورکړى و رښتيا پال صيب شاعر هم دى او ليکوال هم او له همدې امله هغه هر څه ته ځير وي او هر څه په غور ګوري .هغه بله ورځ د څه سودا د اخيستلو لپاره بازار ته تللى وم، د سړک پرغاړه روان وم چې چا مې له شا په سترګو غبرګ لاسونه راکېښودل چې هر څه سوچ مې وکړ ومې نه پېژانده ځکه د داسې ځيږو لاسونو خاوند مې لومړى ځل و چې وليده ولې چې د پېښور استوګن خلکو لاسونه خو هغه د چا خبره له مالوچو جوړ دي ورته ومې ويل چې هر څوک ياست ځان راوپېژنئ کنه قسم دى که به مې ځاى ته راوړى ياست.

رښتيا پال صيب پړق وهل ويې خندل ويې ول رښتيا چې بې وفا يې تا چې زما لاسونه ونه پېژندل نو د هيچا به هم ونه پېژنې او په دې کې ورتر غاړې وتم او ستړي مه شي مې ورسره وکړه ورته ومې ويل چې راځه اشنا خداى(ج) په ګوتو راکړې ځکه زه په سودا پسې راغلى يم او بيا د پېښور په بازار کې د سودا اخيستلو لپاره تا غوندې تجربه کار ته ضرورت دى هغه وخندل او ويې ويل چې ځه نو که ښه نه وو خراب خويې آخر زموږ دى او بيا دواړه د پېښور په دا تنګو کوڅو ورسيخ شوو.

دلته بيه کړه او هلته چې په دې کې رښتيا پال له مټې راټينګ کړم او په خندا شو. ورته ومې ويل څه دي خيرت خو به وي؟ هغه مې مټه پرېښوده او خپل پښتورګي يې کلک ونيول او له خندا وران شو.

زه حيران شوم دا خوا، آخوا مې ډېر وکتل خو داسې څه مې ونه ليدل چې سړي ته دې خندا ورولي بيا مې پوښتنه ترې وکړه چې څه ته خاندې؟ آخر ما هم پوه کړه چې درسره ملګرى شم.

رښتيا پال چې لږ ځان دمه کړى و او د خندا ځوښ يې ناست و راته وويل ولې هغه ګنډونکي خياطان نه ګورې څه ړوند خو به نه يې! ورته ومې ويل ولې يې نه وينم هغه دي ښه يې وينم چې له ليلا مي کوټونه او کورتيو نه واسکټونه جوړوي هغه وويل بس همدې ته مې خندا راغله کنه. ورته ومې ويل چې دا خوا څه د خندا کار نه دى، بلکى دا خو يې غټ مهارت دى چې له ليلامي کورتيونه واسکټونه جوړوي او بيا يې پر ما او تا باندې د نوي په نوم پلوري.

رښتيا پال صيب وخندل ويې ويل هو! دا خو بد کار نه دى ولې خندا په دې راغله چې اوس زموږ ځينى شاعران ورته ووايم او که د زړو شعرونو ګنډونکي کټ مټ همداسى کوي لکه دغه خلک چې ته يې ګورې. ورته ومې ويل دا څنګه؟ هغه ويل داسې چې ځينې وروڼه خو يقيني شاعران دي او خداى (ج) پاک ورته د شعر ويلو قريحه او طبعه ورکړې او ځينې بيا داسې دي چې له شعر سره مينه لري خو د ويلو قدرت يې نه لري نو بيا څه کوي؟ ورته ومې ويل څه خبر يم. دا نو تاسو شاعران پوهېږئ چې څه کوي. هغه وويل هغوى بيا داسې کوي چې يو زوړ او د خلکو له نظره لوېدلى شعر پيدا کوي او بيا يې د قلم په بياتې سکڼي او ټوټې يې بېرته سره ګنډي او داسې څه ترې جوړوي چې نه د هغه پخواني شعر آثار پکې پاتې وي او نه پخپله د شعر بڼه لري بس څه ګوډ مات نظم ترې جوړ شي.

ورته ومې ويل دا خو هم عجيب شاعران دي ولې دا وايه چې بيا دغه شعرونه بازار هم لري او که نه؟

هغه وخندل ويې ويل ولې نه! دا پېښور دى دلته د نوي او زاړه او يا اصل او کم اصل توپير چا کړى د همدغو سکڼل شويو شعرونو بيه او مقبوليت زموږ له شعرونو سره هېڅ توپير نه لري چې لا ترې ډېر هم شى ځکه دغه د شعر ګنډونکي نوى شاعران د ورځې او بازار سره سم شعرونه سکڼي او بازار ته يې وړاندى کوي اوس خو تاته معلومه ده چې ښه شعرونه هغه دي چې ښې ډېرې بدې ردې او سپكې سپورې پکې وي، نور يې نو که شعري ځانګړتياوې درلودې او که يې نه درلودې څوک سر نه پسې خوږوي.

ورته ومې ويل چې داسې ده نو بيا نه موږ له چا کم يو او نه په پېښور کې اخبارونه کم دي په دوه درې ورځو کې خو به يو شعر وسکڼو او جوړ کړو هم به مو نوم د شاعرانو په کتار کې راشي او هم به هغه د سابون او ګوګړو پيسې پکې ووځي.

ايمل پسرلى ،لندن

له بګړۍ مجلې څخه په مننه !

د ١٩٩٩زيـــــــــږديز کــــال دفــبرورۍ يو سهـــــــــار و. ژمنى لمرټکورونکي ايسيده.د کوږک په پيچومو کې شمال لورته به مي هلته کتل چي دخپل ټاټوبي يو څرک ووينم . ملګري مي يوه ځاي ته لاس ونيوه او ويل يي هغه سپين بولدک دي . خوښي او په عين حال کې يو ډول فکر پسي واخيستم . خوښ وم چي خپل هيواد ته ځم ، انديښمن وم چي څه به اورم ؟ هرکلي به وي که دچـمن دفټبالرانو غوندي سر خريل ؟ مليمستون به وي که د (منکراتو) توره خونه؟
له موټر چلونکى مي وغوښتل چي دچمن له ښارګوټي په ځغاسته ووځي خو ملګري مي ويل له ويشه پوري غاړه دا موټر نه چليږي . استدلال او بحث ته مي زړه نه ښه کاوه . دچمن _ سپين بولدک پر ويش ټول پلي روان و، نه پوله نه خنډ ونه ځنډ . څو کږ خولي ملبسه په تورو جامو کې په لرګو سمبال ولاړول ، هر لاروي ته يي سترګي نيولي وې ، کوټه وال ملګري راته ويل (مه ورته ګوره ) ښايي په ژوند کې په لومړي ځل له باغي طبعيته راوتلى وم ، خبره مي يي ومنله ، لاندي سړک ته مي کــــــــتل چي دچــــــــمن خــــــــــــواته پوخ و او پوري غاړي خــــــــــــام.
سپين بولدک خواته ځيني هټۍ دموټروله پرزو او له بهرنيو قاچاکي مالونو ډکي وې ملګري مي هڅه کوله چي ژر يو ګاډى ومومي او دکندهار په لور وخو ځي . خو ما دسپين بولدک دليدو هيله هم لرله . ده دموټرو اډې ته زور کاوه او ما هغه رستورانت ته چي په دروازه کې يي يو کمکى هلک ولاړو، اوږدتور بخن کميس يي اغوستي و. کندهارۍ  خولۍ  يي په سروه . ور وګرځــــــــيدو . رستــــــورانت يي خالي و ، ميزچوکۍ نه وي ، پلاستيکي ټوکر يي ويړ کړي و او په منځ کې يي دستر خوانونه غوړولي و. له ملګري سره پر يوداسي ځاي کښيناستم چي له کړکۍ دباندي سړک هم وڅارم . هلک له يو جک او بو سره راغي او به يي زموږ مخته کيښودې ، يو غوړ او خيرن ټوکر يي له اوږي کـښته کړ، زموږ مخته ځاي يي پاک کړ ، ويي ويل :څه شي خوري ؟
دهلک غږ دسوداګرنه و، په غوږ داسي ولګيد لکه له نابللي ميلمه سره چي کوربه په لسمه ورځ خبري کوي . ملګري مي ودرديده ، ما يي پر اوږه لاس ور کيښود چي غلي شي هلک ته مي وويل : شنې چاي غواړو . هلک دملګري په درد او زما په حرکت پوي شو ، نيغ نيغ يي راته وکتل ، البته داځل داسي راته ځير وچي ته واله مريخه راکښته شوي وم . خو بي له څه ويلو رهي شو. چاي يي راوړې او بيا   موږ ته نژدې ودريد . لږ ليري يوبل کس هم راښکاره شو چي سترګي يي په موږ کې ښخي کړي وې . ښايي هلک ورته زموږ په باب څه ويلي ول او يا لکه چي نابلده ورته وايسيدو ، هغه سړي پټکى تړلي وو، اوږده ږيره يي وه ، په غاښو کې يي يو خلکى واهه .
ماله کمکي هلکه وپوښتل : سبق وايي ؟ هغه سړى له ليري رانژدې شو دهلــــــــــــک پر ځاي يي ځــــــواب راکــــړ : يه ، دلې کار کـــــوي.
سړي لکه چي پلمه غوښته ، پو ښتني ګرويږني يي شروع کړې ، زما کوټه وال ملګري ځوابونه ورکول خوهغه سړي ماته کتل ، نابلده ورته ښکاريدم ، ورو ورو د دوي دواړو چلند له هيښتيا په دوستۍ بدل شو چي راولاړيدو ما ورڅخه ديو عکس غوښتنه وکړه ، هاله په سپين بولدک کې عکس اخيستل ګناه وه بيا هم کمکى هلک درستورانت له هغه ملک سره زما تر څنګ ودريد . خو له کړکۍ لږ ليري چي دمنکراتو له سترګو پټ واوسو ، کوټه وال ملګري مي عکس واخيست .
زموږ بل عکس دميوند دشهيدانو په مقبروکې واخيستل شو. موټر چلونکي دڅو قبرونو ترمنځ په يوه لاره رهي کړي و او ويل يي همدا دميوند دجګړې شهيدان دي. ښايي د موټر چلونکي له ډاره کوټه وال ملګري ټينګار کاوه چي دخپلو مخونو عکسونه بايد وانخلو دقبرونو په عکس مو بسنه وکړه او دکندهار په لور وخوځيدو.
خرقـــــي شـــــــريفي ته نــــــــژدې ، غالــــــباً دخيــــبر پــــــه نامه هوټل و ، يوه غټه خونه يــــــــــــــــي لرله چــــــــــي اته کټونه پکي پراته و. په ديوالــــــــــــــونو يي هر چا يوه نــــــــيمه کـــرښه کښلې وه ، چا درحمـــــــــــــــان بابا کـــــــــــوم بيــــــــــــت چي په څــــــــــه توپير ليکلي و، چا لـــــــــــــنډۍ او چا ايلــــــــه خـــپل نوم . بکس مي لـــه اوږې لا نه وکښــــــــــــته کړ ي چـــــــــي يو هــــــــــــــــډور ، ببــــــــــــرږيري او خيــــــــــــټور ســــــــړى په خــــــــــــونه رانـــــنوت. دسپين بولـــــــــدک د رســــــتورانت مالــــــــک رايـــــــــــــاد شو . هوټل وال له يوه تشــــــــــــــــنابه خبر کــــــــــړو چــــــي له څونورو خونــــــــــــــــو سره شــــــــــريک و. دخــــــــــــپلو کټــــونو او بسترو له ستايني وروســــــــــــــــــته يــــــــــي د (١٢٤ ) پاکســــــــــــــتانۍ کلدار وهيله وکــــــــــــــړه .
کوټه وال ملــــــــــــــــــګري مي (( مولوي متوکل ))ته زنـــــــــګ وواهه( چاري يي ښــــــــــــه) له (( جهــــــــــــانګيروال )) ســــــــره په موټرکې پسي راغـــــــــــــــلي اومــــــــــوږيي خــــــپل وميلمستون ته رهـــــــــــي کړو.ديــــــــــــــــــوې شپـــــــــږ پــــــوړيزي ودانۍ ترڅنګ يي ميــــــــــــــــــــلمســــتون و. هـــــــــغه ورانــه شـــــوي وداني داطــــلاعـــــــاتواوکلــــــــــــتوررياســــــــــت خپــــــــــله کــــــــــــړي وه خـــــــــــورانه وويــــــــــل شــــــــــــول چـــــي دولسمـــــــــشرداودپــــــــــه کــــــــلونوکې دکـــــــــــندهار هوټل په همدي ودانـــــــــۍ کـــــــــــې و.
دطالبـــــــــــــــــانو ميــــــــــلمســـــــتون داســــــــــي غـــــــلي ولکه دښونــــــــــځي ټـــــــــــــــــولګيــــــــوالو چـــــــــــي دښــــــــــــوونکي له هيبته خولــــــــــــه پټـــــــــه کـــــــړې وي . که چاخــــــبري هم کولې داسي پســـــــــــــڼى يي و چـــــــــي دريم يې خــــــــــــــوالـــــــه نه اوريـــــــــدل .يــــــوازي دمتوکل سترګــــــي دخپلو سپينو عيـــــــــــنکوتــــــــــرشــــــــــاخــندنۍ ايــــــــــــسېدې .دمـيلمستون دباندي پـــــــــوخ ســـــــــــــړک لوګ ياتـــــــــــــش و.پــــــــه هم دې سړک مودهلمـــــــــندپه لوريــــــوورځ وروستــــــــــــه مـــــــــزل پيل کړ.مولـــــــــــوي متـــــــوکل يـــــــوزلمـــــــوټى طــــــــالب راســـــــره کړ.ويل يـــــــي دى به دربـــــــاندي پـــــــــــام کــــــــوي .دزلــــموټي دژونددوهمه لسيزه به لانه وپيل سوې ،ويل يي مدرسې ته تللي خو ښوونځي يي نه دي لوستي ،مدرسه هم ترې پاتي شوې وه .جنګ جګړوته نه وليږل سوي خوويل يي له بهرنيوژورنالستانوسره تل ګرځي.موږورسره ټوکي ټکالي شـــــــــــروع کړې .هغه هــــم لــــــــــــــکه مـــــړاوي ګل وغوړيد،په خنــــــــــداکې راســـــــــره شريک شـــــــو. ترده يي لنګوټه غټه وه دمنــــــــــکراتوافســـــــــرمووبــــــاله اوبيــامونوم پري کښيښود، (( کيبل اخوند))له خنداشين شوويل يي پام چي منکرات يي وانه وري اوس د( ٢٠٠٤ ) کال ژمى دي .کندهاردکمپيوټر پــــه هنــــــــــــداره کې هـــــــــره ورځ ويـــــــــــنم . لـــه بدلونونـــويي خبريږم،خودسپين بولدک له هغه رستورانه ،هلته دهغه کمکي هلک له ژونده اودطالب زلموټي له ژونده نه يم خبر .ښايي هغه به ژوندى وي ؟ ښايي هغه رستوران به په کومه توغندي لګيدلي وي .ښايي هغه هلک به اوس روزګارنه لري ، ښايي اوس هم ښوونځى نه لري . طالب زلموټي به چيري وي ؟ چابه دمنکراتوپه تورزهير کړي وي ؟که به هغه باور چي دى پري خپله هم نه وخبر ؟دسپين بولدک اوکندهار دغه دواړه ماشومان زماله ذهنه نه وځي ،هغه نور مي هم سترګوته دريــــــــږي چي مانه دي لـــــــــيدلي ،چي ښوونځي نه لري ،چي ښوونکي نه لري .
دکمپــــــــــپــــــيوټر پــــــــه هنــداره کــــــــــــــې ګــــــــورم .چـــــي تــــوغنـــــــدي لا هــــــــم تـــوغيــــــــــــــــــــږي ،چــــــــــاودني لا هــــــــم غـــــوږو نه کڼوي ،ايا داکـــــــــــــــــــار به دهغه طالب زلــــــــــــموټي وي که دسپين بولدک دهغه هــــــــــلک چي ښايـــــي اوس به زلمـــــى وي ؟ که هغــــــــوي اوس داســــــــــي ترهــــــــګر دي دهـــــــــغوي نورراتلـونکي به څـــــــــــه ډول وي چــــــــــــي اوس هـــــــم له ښوونـــــــــځي پاتـــــي دي ؟ په دغو پوښتنوزماسرنه خلا صــــــــيږي نه پوهيـــــــږم چي تاسي هم کله فکر پري کـــــــــړي کــــــــــــــــــــه نـــــــــــــــــــه ؟

ډاكټر محمدداود جنبش ، لندن

برخليک محمد ظاهر شاه ته دوه ځله په ډېرو کړکېچنو حالاتو کې له اروپا نه خپل هيواد ته د ستنېدو چاره ورترغاړه کړه: يو ځل د تنکي زلمي په توگه د شلمې پېړۍ په سر کې او بل ځل په بوډاتوب کې د يو ويشتمې پېړۍ تر پېلېدو لږ وروسته.

د ژوندانه سمه نيمه برخه يې په بهر کې تېره شوې، خو زوکړه يې دننه په افغانستان کې شوې ده د ١٢٩٣ کال د لړم پر ٢٣ د کابل په ده افغانانو کې. پلار يې، جنرال محمد نادرخان، د هيواد تر ټولو ځواکمن پوځي قوماندان بلل کېده، خو د محمد ظاهر په خپله يې له عادي ولس سره د شتمنۍ توپير ډېر لږ و.

''داسې نه وه چې زه شهزاده رالوى شوى يم. زه شهزاده نه يم لوى شوى. د سپاه سالار زوى وم، د داسې سپاه سالار چې هېڅ وخت په کور کې نه و، ټول ژوند يې د خلکو خدمت کې ته وقف شوى و. که څۀ هم د خپلواکۍ له گټلو وروسته، زما پلار په هېواد کې دويم سړى و، خو زموږ ژوند د يوۀ ډېر کوچني مدير په کچه هم نه و.''

ظاهر شاه رېښتيا هم شهزاده نه و ، خو هغه مهال شهزاده شو، چې پلار يې د امان الله خان تر نسکورېدو وروسته د قومي جرگې په پرېکړه د هيواد نوى پاچا غوره شو او څلور کاله وروسته د پلار په وژل کېدو پسې، پخپله په ١٩ کلنۍ کې واکمنۍ ته ورسېد.

د اوږده سلطنت تر نيمايي زياته برخه يې د ترونو تر سيوري لاندې تېره شوه، خو تر دويمې نړيوالې جگړې وروسته پخپله د مستقل شخصيت په توگه ډگر ته راووت. په دغه جگړه کې يې افغانستان د غليمو ايتلافونو له سياليو لېرې او له جگړې خوندي وساته.

د هند د نيمې وچې تر خپلواکېدو وروسته يې له نوي جوړ شوي هيواد، پاکستان، سره د ډېورنډ د ليکې پر سر لانجه راغله چې د لويې جرگې په پرېکړه يې د گډې پولې په توگه رد کړه. د کوزې خوا پښتانه او بلوڅ يې د خپل ويشل شوي هيواد د برخې په توگه وپېژندل او مخامخ اړيکي يې ورسره پراخ کړل.

په کور دننه يې گام په گام سمونوته لاس واچاوه لکه: عصري تاسيسات، د زده کړو عامېدل، له بهر سره د اړيکو پراخېدل او ښځو ته په ټولنيز ژوندانه کې د ونډې قايلېدل. خو د يوه پخواني وزير عزيزا لله واصفي په وينا دده ترټولو لوى ميراث په افغانستان کې د مشروطه نظام اعلان و چې مخکنيو نسلونو ورته ډېرې قربانۍ ورکړې وې.

دا ډول مخبنايي بدلونونه د بنسټيزو جوړښتو له اوښتون سره ملگري نه شول او هيواد لاهم هماغسې د بېسارې بېوزلۍ په منگلو کې ښکېل پاتې و. نويو ټوکېدلو سياسي ډلو له دې حالت نه په گټې اخيستنې فضا ناکراره کړه او د وروسته پاتې والي پړه يې مخامخ پر ټولواک اچوله.

خو د هغه مهال د صدارت يو مرستيال ډاکټر عبدالصمد حامد وايي چې د اقتصادي بېوزلۍ او وروسته پاتې والي پړه يوازې پر محمد ظاهر شاه نشي راتلاى:

''د دۀ د پاچايي دوره په کورنۍ او نړيواله کچه له سختو کړکېچنو حالاتو سره مله وه. هغه څه چې هغه مهال افغان ولس ته پکارو، موږ تر هغه وړواندې تگ نه دى کړى. او دا هم سمه نه ده چې د دغه وړاندې تگ پړه يوازې پر پاچا ورواچول شي، بلکې هر چا خپل مسوليت درلود.''

که څه هم د ښي او کيڼ لاس ډلو هرې يوې هڅه کوله چې د زور په کارولو د ظاهر شاه واکمني واړوي، خو اصلي خطر په خپله د سلطنتي کورنۍ له منځ نه راوټوکېد.

د خپل تربور- سردار محمد داود لخوايې د جمهوريت دا اعلان د ١٣٥٢ لمريز کال په دوبي په داسې حال کې واورېده چې په ايټاليا کې د سترگو په درملنه بوخت و او په خپل اعتراف يې له مقاومت ځکه جمهوريت ته غاړه کېښوده چې نور ستړى شوى و او هوسا کېدل يې غوښتل.

خو لکه چې برخليک هوسا کېدو ته نه پرېښوده: ځايناستى يې د شوروي پلوه گوند په کودتا کې ووژل شو او ورپسې د واکمنې ډلې خپلمنځي سياليو او د هغې خلاف ولسي مقاومت هيواد د يوه ژورېدونکي کړکېچ لور ته څکاوه.

په پاى کې شوروي بريد وکړ او هيواد ددغه زبر ځواک په منگولو کېوت. ظاهر شاه څو کاله په خاموشۍ کې تېر کړل خو وروسته يې د روسانو خلاف جهاد سره د ملگرتيا اعلان وکړ.

خو په جهاد کې يو شمېر ښکېلو ډلو د هغه ونډه ونه منله او آن هغه يې د راټوکېدلي بحران عامل وباله.

ولس چې د ظاهر شاه د څلوېښت کلن سلطنت په آرامۍ پسې يې آرمان کاوه، ډگر ته د هغه د بيا راوتلو هرکلى وکړ. په کابل کې حکومت هم هڅه وکړه له هغه سره د تماس له لارې د هيواد کړکېچ ته د حل لاره ومومي. دغه نوښت ولسمشر نجيب الله مخ ته کړ، خو ظاهر شاه ونه مانه.

مخکيني پاچا له چا سره د همکارۍ پر ځاى د بيړنۍ لويې جرگې طرحه او يو درې فقره ييزه پلان وړاندې کړ چې په بهر کې يې د مېشتو کډوالو کلک ملاتړ خپل کړ. دغو طرحوجهادي ډلې چې ځانونه يې راتلونکي واکمنان بلل، سختې وقهرولې.

د هغه يو شمېر ټينگ ملاتړي په مرموز ډول ووژل شول او پر ده هم د چړې بريد وشو، خو ژوندى ووت. کابل سقوط وکړ او جهادي ډلې، لکه چې اټکل کېده د واک پر سر ونښتې. درې کاله وروسته ددغو ډلو خلاف راپورته شوي نوي غورځنگ- د طالبانو تحريک - هم د ولسي ملاتړ د خپلولو لپاره د ظاهرشاه نوم د شعار په توگه وکاراوه، خو پر واک د منگولو له ټينگېدو سره يې هغه ته شاته کړه.

دا ځل د طالبانو مخالفينو د محمد ظاهر شاه لمن ونيوله. د کابل تر بايللو وروسته شمالي ټلوالې په رسمي ډول له هغه نه وغوښتل چې مزارشريف ته ورشي او د کړکېچ غم وخوري. خو دغه بلنه د پخواني پاچا لخوا رد شوه.

د ظاهر شاه د وياند لخوا مزارشريف ته د طالبانو د رسېدو هرکلي، له شمالي ټلوالې سره د هغه اړيکو ته کلک گوزار ورکړ.

ايله هغه مهال چې د نړيوالو ځواکونوتر کلکو گوزارونو لاندې د ١٣٨١ کال په پسرلي کې طالب رژيم وپرزېد، ظاهر شاه تر ٢٩ کلو جلاوطنۍ وروسته خپل هيواد ته د بيا ستنېدو امکان وموند. د نوي پړاو په تاريخي پېښو کې يې د مشرتابه سمبوليک رول ولوباوه.

بيړنۍ لويه جرگه يې پرانيسته او د اساسي قانون د لويې جرگې غړو ته يې، چې ده ته يې د ملت د بابا لقب ورکړ، وينا وکړه.

او د دريو لسيزو تر يوې وقفې وروسته يې يو ځل بيا د افغانستان ټاکل شوى پارلمان له ولسمشر کرزي سره په گډه پرانيسته.

که څه هم د کورنۍ ځينو نژدې غړو يې د سلطنت د بيا ژوندي کولو هيله نه پټوله، خو ظاهر شاه تل ويل چې د واکمنۍ په فکر کې نه دى، يوازې يې غوښتل چې ولس ته خپل وروستى خدمت وکړي.

تر څه ځايه يې دغه کار وکړ او بله هيله يې هم چې د راستنېدو محرک يې و، بشپړه ترسره شوه، چې دهغه په خپلو ټکو داوه: ''زه پوهېدم چې د ژوندانۀ ډېرې شپې مې نه دى پاتې. نو ځکه مې وغوښتل چې راستون شم، او خپل هېواد ته وروستى خدمت وکړم، او بيا هماغلته په خپل وطن کې خاور ته وسپارل شم. ډارېدم چې له دغې ناروغۍ څخه په بهر کې مړ نه شم. او همدې خبرې زه دې ته کش کړم چې خپلې وروستۍ شپې او ورځې په افغانستان کې تېرې کړم. ''

داســــــړى په ميــــــــــــنه ګـــذاره لري

تالاســــــونه سره كړه خـوپه سـرو وينو

ماليدلي داكــــــــــــــار كــــــفـــاره لري

زړه كې دي ځاي ځاي داغونه جوړكړله

وايه دازړګــــى نــــو څـــه چــــاره لــري

پام چي ازار وانخلــــــي دوعــــا واخله

پښوكې مور اوپلار جنــت ښـكاره لري

ته دي يــونــظرپر(قلــــمــوال) كـــــــوه

نـــــوربه نوڅـــــه دغــــه بېـــچاره لري

زموږ خــلك داشـــــــــل كـــــــاله يو بل وژني

هرسړى چي كم  وژنـــــــــي نـوســـل وژنـي

دې كلي تـه هـروخــــــــــت كــــه بلا راغــلـه 

تـابـــه ميـــــنـــه پال اشــــنـــا اول وژنـــــــي

خپله هيڅ نه وي خــــــوگل زغـــملاي نــشي

پښتـانه دي  يو اوبـــــــــل زغــــــــملاي نشي 

غــــــــــواړي  ښار دبلاګانو ځيني جـــــوړ كړي

داتـــــور مــــخى داكـــــابل زغملاي نـــــــشي

ستاپرمخ باندي شينــــكي شينكي خالــــــونه

پرتــــــــندي دي تور اوربل زغـــمــــلاي نيـسي

هغه ليـــري خـــوته پــــرېږده (ميــــــنه پـــاله)

دانـــــژدې  خــــــودي اول زغـــمــلاي نـــشي

واصل حسنيار ، كندهار

هغه شنه دلښتي غاړه

هغه لو ونه ولاړه

چې راغونډ به موږ كوچنيان و

تردې وني لاندي واړه

څومره ښكلى وړكتوب  و

څه شرين وختونه ولاړه

اوس ترهغه وني لاندي

نور كوچنيان دي سره خاندي

++++++++++++++++

هغه بل رنګه جهان و

نه مو غم نه مو ارمان و

دسپوږمۍ سره خبري

دسپوږمۍ سره روان و

هره لښته به مو آس كړ ه

هر ربړ به موكمان و

بس جنت و زندګي وه

ځكه مور وپلار ژوندي وه

+++++++++++++++

واختر ته به خوشحال و

دخوښۍ نوي نهال و

چكني خولۍ وغاړه

څومره خوند څنګه مو خيال و

داختر شپه چي به راغله

خوپرموږ به لكه كال و

چي رايادي سي هغه ورځي

دبيلتون  لمبې مي سوځي

+++++++++++++++++

لوي اختر به اخترى و

په خوشحال به هر زلمى  و

پلار به خپله شمله  تاو كړه

ورته هيښ به هر كوچنى و

غټه لو چاړه په لاس كې

دپسه به لوي خرږى و

پلار ويله چي ويريږۍ

ټوله شا ته ودريږۍ

++++++++++++++++

كله كله به سوې دوړي

داسمان كنارې خړي

هر سپين ږيري به ويله

چي ناحقه كيږي مړي

خود به دغسي قيامت وي

نه پوهيږي داوګړي

موږ واړه به هم زهير شو

په داغم كې به راګيرشو

++++++++++++++++

تيري شوي زمانې دي

ډېر كلونه ورځي شپې دي

زه اوس ځوان  يمه لوي سوي

دغه تيري خاطرې دي

په تندي كې مي اوس گونجي

سپين ويښتيان  يو څودانې دي

هغه زما دلوبو نجوني

اوس دبل كوردي  ميرمني

+++++++++++++++++

اوس بيا بل رنګه حساب دي

بل مضمون اوبل كتاب دي

 پلار دزوي  مخ ته حلال كړي

زوي  دپلار دژوند عذاب دي

زماپه دې وړوكي ژوندكې

 اوس راغلي انقلاب دي

هميش اورم  كرږي ساندي

دغمو تركيږدۍ لاندي

++++++++++++++++

ايرې خاوري نه  دوړيږي

شين اسمان هسي  ځليږي

كانتينر دانسانانو

كه په اور كې  وايشيږي

په سلګونو په زرګونو

بې ګناه كه وژل كيږي

كه دښځو پرې سينې شي

كه ځوانان ني نې سي

++++++++++++++++

كه ورمات يي كړي هډونه

كه ترې واړوي  پوستونه

كه په سر اوپه غوږو كې

كه ورټك وهي  ميخونه

كه دمړو نڅاته خاندې

كه سر پرې وهي  ټوپونه

خونه  دوړي  نه توپان سته

لا زموږ پرسر اسمان سته

++++++++++++++++

فلسطين كه چچنيا ده

دغه څه دغم دنيا ده

عراقي  ورونه چي وينم

بس دوهمه كربلاده

زما دزړه  بغداد ته پټه

بې تميزه امريكاده

ټول بنديان يي كړه بې پته

بې پردې اوبې عزته

++++++++++++++++

نورعرب  دي خپل ميلې كړې

كه يي پرورور بلي لمبې كړې

حبشه دلوږي مړه شوه

امريكا دي خپل چړچې كړي

چي دبل چانيستي غواړي

خدا ي دي دوي په اور پسې كړي

هلته زموږ دښمن  انګريز دي

دلته ورور ظالم خونريز دي

                                                                                                      مرکه کونکى :عبدالله پيكار

نغمه" ديو شاعر په قول د نغمې هغه مجسم انداز دے، چې ظاهر اوباطن دواړه ئې د حضرت انسان دکرامت ثنا وائى. نغمه دهغه زړۀ څښتنه ده، چې ښکلا او ځلا دواړه په کښې منعکس دى، دغې متعهدې سندرغاړې تراوسه پورې په سلګونو او زرګونو داسې سندرې وئيلى، چې د افغان تراژيدۍ يوعينى انځور ئې ګڼلے شو.ښاغلى پيکار ورسره څۀ موده وړاندې دزړۀ حواله کړې، چې دا دے ستاسو مخې ته ئې ږدو

پوښتنه: ستا له سندريز نوم سره نزدې ټوله پښتنه نړۍ پيژندګلوى لرى، خو بيا هم دمرکې ځانګړے دود دے، لوستونکو ته ځان وروپيژنئ؟

ځواب: کورنے نوم مې "ښاپيرۍ" دے، يوه زمانه وړاندې مې د "قندهار" په تاريخى ښار کښې دغې رنګينې او غمګينې نړۍ ته سترګې وغړولې، دهيواد حالاتو اود کلتور قيوداتو راته دلوړو اومسلکى زده کړو موقعه رانۀ کړه، خو تر دولسم ټولګى پورې مې په بيلا بيلو ښوونځيو کښې زده کړې بشپړې کړې، وروسته دموسيقۍ د سر اوتال په بې پايانه سمندر کښې لاهو شوم او لا تر اوسه هم په کښې لامبو وهم، موسيقى دښکلا هغه سمندر دے، چې په هره څپه کښې ئې لامحدود جهانونه پراتۀ دى. او زۀ ددغې لارې يوه ژمنه لاروۍ يم

پ: موسيقى دمقصديت په لحاظ څۀ ډول فن دے؟

ځ: زۀ فکر کووم دمقصديت معيارونه د انسانانو ترمنځ جدا جدا دى، کۀ چرې زمونږ په ټولنه کښې يو عمل دمقصديت معيار وګڼل شى، حتمى نۀ ده، چې په بله ټولنه کښې به هم خلق ورته په همدغه سترګه ګورى، خوترکومه بريده ، چې دموسيقۍ دمقصديت خبره ده ،نو بايد ووئيل شى، چې موسيقى د ټولو انسانانو شريک ارزښت دے ا و دهرې ټولنې په نفسياتو کښې ځانګړے ځاې لرى، نو چې داسې ده موسيقى ستر مقصديت ګڼلے شو

پ: ايا د موسيقۍ هدف يوازې دپيغام رسول دى اوکۀ داسې وى، نو پيغامونه خو ديو لړ هنرى ژانرونو لکه ناول، ډرامه، افسانه او يو شمير نورو په وسيله هم ليږدول کيدے شى، نو بيا دموسيقۍ درامنځ ته کيدو اړتيا څۀ وه؟

ځ: زما په فکر له هر يو هنرسره څۀ نا څۀ دعلم او پوهنې جلوه هم ملګرې وى، دبيلګې په توګه افسانه ليکل واقعى هنر دے، خو دغه افسانه په ژبه ليکل کيږى اودژبې بنيادى جوړښت کۀ هغه الفبا ده کۀ ګرامر دے اوکۀ نور لوازم، دعلم په وسيله رامنځ ته شوى دى، موسيقى هم يوه الفبا لرى، چې له "سا،رې ، ګا،ما، پا ،دا ،نى ،سا" څه عبارت دے، خو دغه هنرونه د افاديت له مخې بيلا بيلې صبغې اوشکلونه لرى، چې په ټولو کښې د موسيقۍ ظرافت اوکيفيت ځلانده دے او بله دا چې موسيقى له تصنوعيت څخه زياته طبيعت ته نزدې ده، او څۀ شے ، چې طبيعت ته ډير نزدې وى، هغه په بشريت کښې ډير مقبوليت لرى، نو همدې له امله دے ، چې موسيقۍ تراوسه پورې خپل مقام ساتلے دے او تلپاتى ارزښت لرى

پ : کۀ چرې موسيقى نۀ وى، نو په انسانى ژوند به دغسې يوحالت څۀ ډول اغيز ولرى؟

ځ: کۀ زۀ ووايم، چې له موسيقۍ نه غير ژوند تيريدل ناشونے دى، ښائى زيات خلق راسره دا خبره ونۀ منى اودمنلو وړ هم نۀ ده، خو موسيقى دذوقونو دپالنې ظريف احساس دے. خلق ولې ستر ستر او شاندار محلونه جوړوى، ولې دمحلونو ديوالونه په سيمټو پخوى، ولې مختلف رنګونه ورکوى ايا په غارونو اوشډلو ديوالونو کښې ژوند نۀ تيريږى؟ ولې خلق رنګين لباسونه اغوندى، ايا د يو رنګ په لباس دانسان وجود نۀ پټيږى؟ موسيقى دخپل طبيعى او معنوى ارزښت په لرلو سربيره دا ډول غريزه هم ده، نو ځکه ورته د روح غذا وئيل کيږى. اودموسيقۍ په نشتوالى کښې روح سو تغذى سره هم هم مخ کيدے شى پ: دژوند په باب ډير تعريفات ليکل شوى، زۀ ئې له تا څخه تعريف نۀ غواړم، خو کۀ همدومره راته ووائى، چې د موسيقۍ ديوې هنرمندې په توګه ترينه ستا برداشت څۀ ډول دے؟

ځ: زما په ټولنه کښې زما وجود يو پيغور دے، ځکه چې زۀ خداې پاک ښځه پيدا کړې يم اوديوې هنرمندې په توګه زۀ دخپل ټول قبيل په تندى هغه تور داغ ګڼل کيږم، چې هيڅوک هم راته له شرمه نۀ شى کتے، خو په حقيقت کښې زما زړۀ د رڼا هغه چينه ده، چې يو تيارۀ هم پرې سيورے نۀ شى کولے. بس دغې تضاد زما په روح همدومره اغيز کړے ،چې زۀ خپل ژوند دغم يو دروند پيټے ګڼم او يا هغه مړے، چې دزمکې پرمخ هديره نۀ لرى، کۀ چرې داسې نۀ وے، نو نغمه به هيڅ کله هم له کابل جان څخه امريکا ته نۀ وے تللے

پ: ستا په فکر ،هنر له سياست سره ترڅومره بريده اړيکې پاللے شى او بيا دموسيقۍ يو هنرمند ترکومه حده په سياست پورې تړلے وى؟

ځ: هنر اوسياست دوه بيل بيل نومونه دى ترکومه ځايه چې د ملى سياست خبره ده، نو دملى هنر له خواتل بدرګه کيږى. حماسى هنر دملى سياست ترجمان وى او کۀ د ډلو ټپلو، وژنې اولوټونې کرغيړن سياست وى، نو نه يوازې دا چې دموسيقۍ له هنر سره اړيکې نۀ لرى، بلکې دومره متضاد دى، چې اور او اوبۀ ئې هم ګڼلے شو، ځکه چې سياست په خلقو باندې په زور اوجبر د بدرنګۍ حکومت غواړى اوهنر دعاطفې نوم دے، دخلقو پر زړونو اوذهنونو دښکلا حکومت کوى، سياستوال دمرګ په څير په خلقو پسې وى اوهنر مند دژوند دپيغام غوندې دخلقو په منځ کښې ژوند کوى

پ: دپښتو موسيقۍ دفولکلور برخه دسيمې دنورو ژبو له فولکلور سره دمحتوا او شکل په لحاظ څۀ توپير لرى او کۀ نۀ؟

ځ: فولکلور دهرې ټولنې چې وى، دهماغې ټولنې دکلتور نفسياتو، اخلاقو اوعقائدو ترجمانى کوى. دبښتو ژبې فولکلور د پښتون اولس دپيژندنې رښتينے تصوير دے او دشکل په لحاظ د ټپې په څير داسې رنګين شعر لرى، چې دنړۍ په هيڅ ژبې کښې ئې مثال نۀ پيدا کيږى. ټپه د پښتو د شاعرانه مزاج هغه تخليقى اثر دے ، چې دمحتوا او شکل دواړو له مخې دتل لپاره تروتازه وى او هغه دچا خبره ،چې په کوزه کښې دسمندر د ځايولو معنى لرى. زمونږ پيغلې او زلمى د اتڼ په وخت دجلال او جمال دواړو مظاهره کوى، په يو لاس کښې توره او په بل لاس کښې دستمال، هغه دوه شاعرانه سمبولونه دى، چې دپښتون قام دشاعرانه فطرت ښۀ څرګندونه ترې کيدے شى. اودنورو ژبو له فولکلور سره ئې زما په نظر توپير په همدې کښې دے، چې پښتون قام له نورو قامونو سره د ژوندانۀ د ټولو ځانګړتياوله مخې غوڅ توپير لرى، ځکه چې دپښتون سيکالوژى هم تر نورو مختلفه ده

پ: ستاپه نظر دپښتو ژبې فولکلور دنظم برخې ته د موسيقۍ کومو هنرمندانو ديادولو وړ کار کړے دے؟

ځ: ټولو ديادولو وړ کار کړے دے. ځکه چې کۀ يو پښتون سندرغاړى يوه سندره هم وئيلى وى، د زړۀ له وينو نۀ به ئې ورته "سر " او "لے" جوړ کړے وى. پښتانۀ دسندرې وئيلو لپاره ترهرچا ډير کم امکانات لرى. دملنګ استاد په قول ددوى مات رباب تراوسه هم نوے نۀ شو. دوى هيڅ کله هم دخپلو سندرو نعم البدل نۀ دے اخستے اونۀ ورته ددغه بې پروا اولس له خوا څۀ درناوے شوے، بلکې تل دډم، ګناهګار اوبازينګر په سپکو نومونو ددوى يادونه شوې ده. اوس مهال ، چې ذهن ته کوم نومونه راځى، نو هغه دقدرمن هنرمند محمدين زاخيل، ايوب،ګلزمان،اولمير، سيد عالم او په ښځينه هنرمندانو کښې قمرګلې،بخت زمينې، ګلناربيګم او يو لړ نورو ديادولو وړ کارونه کړى او کۀ په دې برخه کښې زۀ خپل نوم هم ياد کړم، ښائى لوستونکى ئې راسره ومنى، ځکه چې ماهم دفولکلور دخدمت لپاره خپل ټول ژوند وقف کړے دے

پ: ترکومه ځايه،چې ماته څرګنده ده نوى ځوانان له خپل فولکلور سره هيڅ علاقه نۀ ښائى اوکلاسيک ته هم په ډير ه ټيټه سترګه ګورى. اوپرځاې ئې د پرديو ژبو ډيره بې معياره موسيقى اورى. ستا په فکر دوى ولې داسې کوى؟

ځ: د ملتونو دغلامولو لپاره داستعمار خلې تل وازې وى، زمونږ دملت ځوانان هم د استعمار په پنجو کښې د اسارت شپې تيروى. استعمار هڅه کوى، چې له قامونو څخه دهغوى ژبه او ژبنى ارزښتونه ولوټى. او په پائې کښې ئې غلامان کړى. د افغان ځوانانو دبې لارې کولو لپاره نړيوالو استعمارونو راز راز هڅې کړى اودا د هماغو منظمو پلانونو نتيجه ده چې نن ورځ افغانان د پرديو هيوادونو په لارو کوڅو کښې خوارۀ شول او ورو ورو د پرديو کلتورونو تر اغيزلاندې راغلل، خپل ا رزښتونه ئې هير اوپردى ئې واخستل

پ: دموسيقۍ دمعيار له مخې ، په افغانى ټولنه کښې د ښځينه هنرمندانو هنرى کارونه څۀ ډول ارزيابى کوئ؟

ځ: په افغانى ټولنه کښې دښځې راتګ بدشګون دے. کله چې په يو کور کښې نجلۍ پيدا شى، نو هغه ورځ دماتم ټغر خپور وى او فکر کيږى، چې دګناه ټوټه زيږيدلې ده، نو چې دښځې وجود نۀ منل کيږى، څرنګه کيدے شى چې په داسې يوه ټولنه کښې دې ښځې په هنرى کارونو کښې وده وکړى، خوبيا هم ددغې ټولې بدرنګۍ او بې عدالتۍ سره سره افغانى ميرمنو منصورى جرت کړے اود کلتور د تورې ترسيورى لاندې ئې د ژوند اوجانان سندرې وئيلى دى. ددوى تخليقى او ايجادى اثر دهغه پرتمين درد زيږنده ده، چې له خپلې ټولنې څخه ئې اخستے او هغه سندره ،چې له درد نه ئې سرچينه اخستې وى، په زړونو نوکارې لګوى. زۀ خو افغانى ميرمنو ته دهغه مقام قائله يم، چې ددغې ټولنې سړى ئې نۀ لرى.

پ:په هيواد کښې مو د کومو ښځينه هنرمندانو سندرې ډيرې خوښې دى او په شرق کښې مو د دکومو ښځينه هنرمندانو سندرې ډيرې اوريدلى دى؟

ځ: ما دمخه هم ووئيل ، چې د افغانستان ميرمنې دعظمت څلى دى. دافغانى هنر د تقدس پالنې لپاره لومړے خليلى قربانى ميرمن پروين ورکړه، چې دبرقې په پنجره کښې ئې دراډيو له څپوڅخه سندره زمزمه کړه او بيا ناهيد هغه عظيمه ميرمن وه، چې د موسيقۍ په برکت ئې دښکلى ليونتوب لوړ مقام ترلاسه کړو. قدرمنه قمر ګله دهاغې حنجرې اوهاغه انداز څښتنه وه، چې سندرې ئې دغرونو او ازانګو ښائست ګڼل کيدۀ، نن هم د همدغو سندرې خوښووم پرون مې هم خوښيدې او سبا به مې هم خوښيږى. شرق دموسيقۍ سيمه ده، شرق دتهذيب سيمه ده، شرق دلمرونو کور دے، شرق دعلمونو کور دے، نو دشرق ټول هنرمندان کۀ هغه زۀ اورم اوکۀ نۀ مې دى اوريدلى ،محبوب ګڼم

پ:دفورم اومنځپانګې په لحاظ مو څۀ ډول شعرونه خوښيږى. اوولې مو خوښيږى؟

ځ: دفورم په لحاظ مې غزل ډير خوښيږى اوعلت ئې دادے ، چې غزل تر ټولو ډير ظريف او نازک چوکاټ دے اود محتوا په لحاظ مې عشقى اوحماسى شعرونه ډير خوښيږى، ځکه عشق د ژوند تيرولو دليل او حماسه د ازادۍ سندره ده، خو ما چې تر نن ورځې څومره هنرى هڅې ترسره کړى، له بده مرغه د ډير مجبوريت له مخې مې غزل ډير کم وئيلے دے

پ: د پښتو ژبې په معاصرو شاعرانو کښې مو د کومو شاعرانو شعرونه ډير خوښيږى؟

ځ: په اوسنى دور کښې مې په هره توګه دښاغلى بارى جهانى، خداې بخښلى اسحاق ننګيال، پيرمحمدکاروان او رحمت شاه سائل شعرونه ډير خوښيږى

پ: تۀ دموسيقۍ له هنر سره سره شاعرى هم کوى،راته وئيلې شې، چې ديو شاعر نفسيات ارمانونه اوباطنى کيفيتونه له يو موسيقار سره څۀ توپير لرى؟

ځ: دموسيقۍ هنر مند اودشعر هنر مند روح او تن دے. د روح او تن ترمنځ هيڅ فاصله نۀ شته. خو ټولنه بيا ددواړو ته په بيلا بيلو دريځونو کښې قرار لرى. دشاعر په اړه زمونږ د ټولنې برداشت يو ډول اودموسيقار په وړاندې ئې بل ډول دے. دټولنې دغې مختلف برداشت په کښې توپير پيدا کړے. زما په تن کښې يو زړۀ دے، دغه زړۀ هم شاعر دے او هم موسيقار . زۀ فکر کووم هغه څوک، چې دژوند شاعر وى دمينې او انسانيت شاعر وى له موسيقۍ سره به ئې رشته تريو موسيقار هم ډيره ټينګه وى

پ: دهندوستان موسيقى نزدې په ټول شرق کښې اوريدونکى لرى، پښتو موسيقى ولې په پښتنو کښې هم په هماغه اندازه اوريدونکى نۀ لرى، چې بايد لرلے ئې؟

ځ: دا چې پښتانۀ هم پښتو موسيقى نۀ اورى او يا ورسره مينه نۀ لرى اصلاً پښتانۀ ورته وئيل نۀ دى پکار،کۀ څۀ هم دوى په خټه پښتانۀ دى، خو مونږ ته دهغوى دخټې اوهډوکو هيڅ اړتيا نۀ شته، زمونږ دهغوى له افکارو او ذهنيتونو سره سروکار دے اودا چې په نړۍ کښې ولې اوريدونکى نۀ لرى، ځواب ئې څرګند دے او هغه دا، چې پښتو موسيقى نړيوالو اوريدلې کله ده، چې خوښه ئې نۀ کړه. پښتانۀ نۀ موډرنه ميډيا لرى، چې خپله موسيقى دهغې په ذريعه نړيوالو ته ورسوى اونۀ دوى داسې يوه اکاډيمى لرى، چې ځوانان دموسيقۍ په بيلا بيلو څانګو کښې ورروزى. په پښتو ژبه کښې مرحومې ګلنار بيګم دبې قدرۍ په شپو ورځو کښې دومره کاروکړو، چې ښائى په هندوستان کښې لتامنګيشکر نۀ وى کړے، خو ګلنار بيګم ته هيچا هم ملکه ونۀ وئيله او د ګور ترغاړې پورې د منلګى په هماغو زړو جامو کښې له خپلو نيمګړو ارمانو سره دفن شوه. لتا چې په هيواد کښې ئې موسيقى دمذهبى تقدس مقام لرى، لتا منګيشکر دنړۍ هغه ملکه ګڼل کيږى، چې هم تخت لرى او هم تا ج،خو دګلنار بيګم سندرې پښتانۀ پخپله هم نۀ اورى

پ: يو شمير اهل ذوق اوريدونکى شکايت کوى، چې نغمه دډيرو مبتدى شاعرانو ترمعياره لويدلى شعرونه انتخابوى، حالانکې تاسې دمخه ووئيل، چې تاسې دډيرو ښو شاعرانو شعرونه لولئ؟

ځ: زما دسندرو انتخاب دمارکيټ په لاس کښې دے، بې وطنۍ اومجبورۍ زمونږ له ذوق سره لوبې کړى دى. له مونږ څخه ئې هغه قوت اخستے، چې څۀ بايد ووايو ا و څۀ بايد وکړو. زۀ هم دغه عذر هغه اهل ذوق، اهل قلم اوفکر خلقو ته وړاندې کووم، کۀ چرې ماته دغزل وئيلو موقعه په لاس راغله، نو زۀ به هيڅ وخت دباز زنګ وهلې اوبې معنى سندرې ونۀ وايم

پ:سره له دې چې په افغانستان کښې نوے بدلون ډير شمير نميګړتياوې هم لرى، خو دوى دموسيقۍ هنرمندانو ته ډاډ ورکړے، چې دبيان اومسلک ازادى ده. تۀ په ټولنيزه توګه ملت او په ځانګړې توګه موسيقارانو ته څۀ توصيه لرې؟ چې ددغه دولت په وړاندې بايد څۀ وکړى؟

ځ: زۀ ددغې دولت په باب دتائيد اويا د ترديد لپاره څۀ نۀ لرم، خو دومره وئيلے شم، چې نوره دې خداې ددغه رنځيدلى اولس توبه قبوله کړى، خداې دې د امن لمر راوخيژوى. زۀ اميد لرم،چې خداې به د افغان کاله ته امن راولى اوکله چې په هيواد کښې د امن لمر راوختو ،دظلمت اوناپوهۍ ټولې تيارې به وڅيرى، خو دغه لمر به هله راخيژى چې ټول افغانان خپل وطن ته ستانۀ شى،ملت اوموسيقار يوتربله توپير نۀ لرى، خو دتقسيم ايډيالوژۍ دى، چې انسانان ئې په راز راز ګروپونو ويشلى ا وسترې بدمرغۍ ئې زيږولى دى

پ: ستا په نظر افغانان څرنګه کولے شى ، چې خپل هنرى ارزښتونه دنړۍ دنوروقامونو په څير وروزى اودعروج پوړۍ ته ئې ورسوى؟

ځ: څرګنده ده، چې افغانان له پيړيو پيړيو راهسې دبيلا بيلو نړيوالو ښکيلاکونو په ژامو کښې ژوند کوى او دهر استعمار لومړۍ حربه همدا وى، چې له يوه ښکيل ملت څخه لومړے دهغوى تاريخى اوهنرى ارزښتونه واخلى، چې هغوى له ماضى څخه ناخبره پاتې شى او په حال کښې ورته اوبۀ خړې شى، چې په پائې کښې دکبانو په څير ونيول شى

پ: تاسې دمخه راته وئيلى وو، چې غزل مو ډير خوښيږى. دا هم راته وئيلے شئ، چې تراوسه موپه پښتوژبه کښې دکومو غزلبولو هنرمندانو غزلې ډيرې اوريدلى او څوک مو په کښې خوښ کړى؟

ځ:زۀ دهيڅ هنرمند خوارۍ ته هم په کمه سترګه نۀ ګورم. ټول دې خوښ اوخوشحال وى، ټول دستائلو اويادولو وړ دى، خو دستى ساعت به درته دهمغو نومونه واخلم، چې زما په ذهن کښې دى، نوله دغې جملې څخه محترم ايوب، محترم منګل، ښاغلے شاه ولى، قدرمن خيال محمد،ځوان اوبااستعداده هنرمند شاه محمد زما ډير خوښيږى

پ: دخپلو هيوادوالو په نامه څۀ پيغام لرئ؟

ځ: هو! اوهغه دا چې ګرانو هيوادوالو دا هماغه تاريخى وطن دے، چې ستاسو دوجود خټه ئې ترينه را اخستې ده، دا هماغه وطن دے ،چې تازه اوسپيځلې هوا ئې ستاسو په وجودونو کښې د ساه په څير حرکت کوى، نړيوال نه غواړى چې دا له مينې اواخلاص څخه ډک وطن په تاسو اباد شى، دښمنان غواړى چې تاسو په يو او بله بانه پخپلو منځونو کښې وجنګوى اوپرې نۀ ږدى چې تاسو يو ځل بيا خپل ټاټوبى ته ستانۀ شئ، نو چې داسې وى خپل منځى اختلافونه پريږدئ، ډلې ټپلې ختمې کړئ اود هاغه پښتون عالم په وينا له قبيلويت څخه راووځئ، ملت جوړ کړئ، دا منفى رقابتونه هغه رزالتونه دى، چې ملتونه محوا کولےهم شى، خو کۀ په ملى فضا کښې دګټورو کارونو لپاره ستاسو ترمنځ مثبت رقابتونه رامنځ ته شى نو دا وطن به هم دګلونو اورنګونو ښاريه شى. مړۀ دې وى زمونږ هغه غليمان، چې پښتو پردرى او درى پر پښتو وژنى، ژوندے دې وى د افغانانو ملى يووالے ، ژوندى دې وى د افغانانو تاريخى افتخارات

پ: زۀ دکاغذ پرمخ له تاسره خبرې کووم، کاغذ خو ستا د سندرې سر او تال نۀ شى ريکارډ کولے، کۀ يو شعر موراته ووئيلو، نو ښۀ به وى ، ستاسو مينه وال به پرې ستاسو د سندرې مينه ماته کړى .

ځ: ښۀ ده، زۀ به خپل شعر درته داسې پيل کړم

غزل

څومره ظلم د انسان ،انسان ته رسى

کله دردمې دزړګى جانان ته رسى

زۀ به شپې رڼا د اوښکو په ډيوو کړم

کۀ وصال مې دسبا هجران ته رسى

اوس ريښې ئې په لاس نۀ راځى جانانه

کله ستن دليونو ګريوان ته رسى

زۀ چې ګورمه دې خپلې بې وسۍ ته

خداې خبر چې مې ارمان، ارمان ته رسى

زړۀ مې بند دے ستا دياد په زولنو کښې

خو دزګيروى مې دې خاموش زندان ته رسى

"دالفت مجلې څخه په مننه "